Koto ga dekiru (ことができる): bir şey yapabildiğini söyleme

Koto ga dekiru (ことができる) é uma construção usada para dizer que alguém tem capacidade de fazer algo ou que uma ação é possível em determinada situação. A estrutura básica é verbo na forma do dicionário + ことができる.

Em uma frase como 日本語を話すことができます, a ação 日本語を話す (“falar japonês”) é transformada em uma unidade nominal por こと; depois, できる informa que essa ação é possível. Neste guia, você verá como formar frases afirmativas, negativas e no passado, além da diferença para a forma potencial.

O que significa koto ga dekiru?

A expressão ことができる pode ser traduzida, conforme o contexto, como “poder fazer”, “conseguir fazer”, “ser capaz de fazer” ou “ser possível fazer”. Ela combina três elementos:

• şey: transforma a ação anterior em uma ideia ou “coisa” abstrata;
• が: marca essa ação nominalizada como aquilo que é possível;
• できる: indica capacidade ou possibilidade.

A Japan Foundation apresenta ことができる como uma expressão fixa em que こと não pode ser trocado livremente por の. Se você ainda não domina a forma que aparece antes de こと, revise a forma simples dos verbos em japonês.

Como formar frases com ことができる

A fórmula principal é:

[verbo na forma do dicionário] + ことができる

O verbo que descreve a ação permanece na forma do dicionário. É できる que recebe as mudanças de formalidade, negação e tempo. Veja um exemplo básico:

私は日本語を話すことができます。
Leitura: わたしは にほんごを はなすことが できます。
Romaji: Watashi wa nihongo o hanasu koto ga dekimasu.
Tradução: Eu consigo falar japonês.

Dentro da ação 日本語を話す, a partícula を continua marcando o objeto de 話す. O が pertence à construção ことができる. Para revisar o papel dessas partículas, consulte o guia de Japonca'da temel parçacıklar.

Kişisel yetenek ve durumun olasılığı

A construção serve para dois sentidos próximos. O contexto indica qual deles está em destaque.

Yetenek veya beceri

Use ことができる quando alguém sabe ou consegue realizar uma ação.

マリアさんは漢字を読むことができます。
Okuma: マリアさんは かんじを よむことが できます。
Romaji: Maria-san wa kanji o yomu koto ga dekimasu.
Çeviri: Maria kanji okuyabilir.

Koşulların yarattığı olasılık

Aynı yapı, bir eylemin yer, zaman, kural veya başka bir koşul nedeniyle mümkün olduğunu gösterebilir.

この図書館では無料で本を借りることができます。
Okuma: この としょかんでは むりょうで ほんを かりることが できます。
Romaji: Kono toshokan de wa muryō de hon o kariru koto ga dekimasu.
Çeviri: Bu kütüphanede ücretsiz kitap ödünç almak mümkündür.

Bu ayrım, Japan Foundation'ın Irodori materyalinde görünür: できる hem kişisel bir yeteneği hem de belirli bir durumda mümkün olan bir şeyi ifade edebilir.

Olumlu, olumsuz ve geçmiş zaman biçimleri

Zamanı değiştirmek veya cümleyi olumsuz yapmak için できる fiilini çekimleyin. こと'dan önceki fiil sözlük biçiminde kalır.

Kibar biçimler, üzerinde çalışılan aynı kalıbı izler Japonca fiillerin masu hali.

Negatif mevcut

今日は残業することができません。
Okuma: きょうは ざんぎょうすることが できません。
Romaji: Kyō wa zangyō suru koto ga dekimasen.
Çeviri: Bugün fazla mesai yapamam.

Geçmiş olumlu

昨日、先生と話すことができました。
Leitura: きのう、せんせいと はなすことが できました。
Romaji: Kinō, sensei to hanasu koto ga dekimashita.
Tradução: Ontem, consegui falar com o professor.

Negatif geçmiş

電車が止まって、会社へ行くことができませんでした。
Leitura: でんしゃが とまって、かいしゃへ いくことが できませんでした。
Romaji: Densha ga tomatte, kaisha e iku koto ga dekimasen deshita.
Tradução: O trem parou, e não consegui ir à empresa.

Koto ga dekiru e a forma potencial

ことができる e a forma potencial podem transmitir capacidade ou possibilidade, mas são construções diferentes.

As duas frases podem significar “consigo comer sashimi”. Em muitos contextos, a forma potencial soa mais direta; ことができる pode soar mais explicativa ou formal e é especialmente útil quando a ação anterior é longa. Para aprender as regras de conjugação de cada grupo verbal, veja o guia da forma potencial dos verbos em japonês.

Não misture as duas construções na mesma expressão. Use 食べることができる ou 食べられる, e não uma combinação redundante como 食べられることができる.

Como usar com substantivos e verbos em する

Com algumas atividades expressas por substantivos, é possível usar diretamente N + ができる.

兄は料理ができます。
Leitura: あには りょうりが できます。
Romaji: Ani wa ryōri ga dekimasu.
Tradução: Meu irmão sabe cozinhar.

する ile bağlanan isimlerde, N + できる biçimi de yaygın ve özlüdür:

彼女は車を運転できます。
Okunuş: かのじょは くるまを うんてんできます。
Romaji: Kanojo wa kuruma o unten dekimasu.
Çeviri: Araba kullanmayı biliyor.

運転することができます da dilbilgisel olarak doğrudur, ancak 運転できます genellikle daha basittir. Fiil oluşumu hâlâ kafa karıştırıcıysa, Japonca fiil grupları.

できる ile ilgili üç önemli nokta

1. Her できる “yapabilmek” anlamına gelmez. 駅の前にホテルができました cümlesinde anlam “istasyonun önünde bir otel inşa edildi/açıldı” şeklindedir.
2. Olasılık ve izin birbirine yaklaşabilir. ここで写真を撮ることができますか, fotoğraf çekmenin mümkün olup olmadığını veya izin verilip verilmediğini sorabilir; bağlam yorumu belirler.
3. Zamanı belirtmek için ilk fiili çekimlemeyin. “okuyabildim” demek için 読む sözlük biçiminde kalacak şekilde 読むことができました kullanın.

ことができる ile kısa diyalog

A: この美術館では写真を撮ることができますか。
Okunuş: この びじゅつかんでは しゃしんを とることが できますか。
Romaji: Kono bijutsukan de wa shashin o toru koto ga dekimasu ka?
Çeviri: Bu müzede fotoğraf çekmek mümkün mü?

B: 一階では撮ることができますが、二階ではできません。
Okunuş: いっかいでは とることが できますが、にかいでは できません。
Romaji: Ikkai de wa toru koto ga dekimasu ga, nikai de wa dekimasen.
Çeviri: Birinci katta çekebilirsiniz, ama ikinci katta çekemezsiniz.

İkinci cümlede, daha önce bahsedildikten sonra tam eylem atlanabilir. Bu tasarruf, bağlam できません'ın neye atıfta bulunduğunu netleştirdiğinde yaygındır.

Hızlı özet

• Kullanın sözlük formundaki fiil + ことができる yetenek veya olasılık için.
• できる fiilini çekimleyin, こと'dan önce gelen fiili değil.
• Olumsuz için できない/できません, geçmiş zaman için できた/できました kullanın.
• Potansiyel biçim benzer bir anlam taşır, ancak daha kısadır.
• する ile yapılan etkinliklerde, 運転できる gibi biçimler yaygındır.

Sonraki adımlar

読む, 書く, 行く ve 勉強する gibi basit eylemleri ことができる içeren cümlelere dönüştürerek pratik yapın. Ardından aynı fikri potansiyel biçimle yazın ve iki sürümün yapısını karşılaştırın. Portekizce'de katı bir sıraya bağlı kalmadan daha uzun cümleler düzenlemek için ayrıca şu yönteme bakın: Japonca cümle kurma.

Kaynaklar ve inceleme

• Japan Foundation: こと kullanımları ve adlaştırma
• Irodori — Ders 5: V-ることができます
• Irodori: ことができる ile potansiyel biçim karşılaştırması